“`html

İnce Eleyip Sık Dokumak: Türkiye’de Araştırmacı Gazetecilik Süreci

Türkiye’de araştırmacı gazetecilik, azim ve sabırla şekillenen bir alandır. Gündemin anbean değiştiği bu ülkede, böyle bir habercilik pratiği nasıl varlığını sürdürüyor?

ELİF AKGÜL

Hızla değişen bir habercilik ortamında, ekonomik güvencesizlik ve siyasi baskılara rağmen gazeteciler, birçok zorluğa göğüs gererek derinlemesine araştırmalar yapma gayretindeler. Kısa süreli haberlere verilen önemin daha baskın olduğu bir sektörde, pek çok gazeteci kaliteli ve derin içerik üretmenin yollarını aramaktadır. Bu konuyu, Canan Coşkun, Doğu Eroğlu ve Tunca Öğreten, P24 için değerlendirmiştir.

Gazeteciler, bilgiye erişim ve kaynak bulmanın giderek zorlaştığını ifade ediyor. Haber merkezlerinde sahadan gelen muhabirlerin yerini editörler alırken, ekonomik koşullar nedeniyle araştırma haberlerinin sayısı da azalmaktadır. Bu gelişmeler, özellikle sektöre yeni dahil olan genç gazetecileri etkilemektedir. Yeni mezun gazeteciler artan oranda freelance çalışmaya yönelmekte. Ayrıca, bilgiye erişimde yaşanan kısıtlamalar ve kutuplaşmış medya ortamı, haberciliğin tarafsızlığını önemli derecede tehdit etmektedir.

Hız ve Gündem Baskısıyla Araştırmacı Gazetecilik

Dijitalleşmeyle birlikte, medya sürekli güncellenen bir habercilik anlayışına yönelmiştir. Doğu Eroğlu’nun dediği gibi, “her gün çok sayıda yeni haber giren editör sayısında bir artış gözlemlenirken, sahadan haber getirecek muhabirlerin sayısı ve etkisi azalmakta.” Bu dengesizlik, “15 yıl önce muhabirler lehine olan tablo, şu anda tartışmasız şekilde editörler lehine değişmiştir.” Araştırmacı gazetecilik bu şartlar altında “lüks” bir durum haline gelirken, hızın belirlediği gündem, özel haberlerin ömrünü kısaltmaktadır.

Canan Coşkun, haberin hızla tüketilen bir ürün haline geldiğini belirtiyor: “Kimi zaman hazırladığım haberler, Türkiye iç siyasetine dair gündemin etkisinde kalıyor ve önemli içerikler gözden kayboluyor. Bu ülkede hak ihlalleri çok fazla. Ancak iyi içerikler uzun yaşamıyor.”

Coşkun’a göre, özel bir haberin ömrü “belki bir saat, belki daha kısa.” Eskiden özel haberler Meclis gündemine taşınırken, günümüzde bu durum değişmiş durumda: “Haber bir zamanlar değerliydi, hem okuyucu hem de gazeteci için. Ancak günümüzde haberciliğin değeri, kamuyu şok etme düzeyine göre belirleniyor.”

Gazeteci Yoksulluğu ve Ekonomik Sıkıntılar

Araştırmacı gazeteciliği etkileyen bir başka önemli etken ise ekonomik koşullardır. Eroğlu, “medya sektöründe sayılı birkaç kişinin dışında, gazetecilik mesleği insan onuruna yakışır bir ücret kazanamıyor” diyerek, gazeteci yoksulluğunun mesleği nasıl etkilediğini anlatıyor. Bu durum, mevcut gazetecilere ek olarak sektöre girmek isteyen gençlerin de uzaklaşmasına neden olmaktadır. Eroğlu, “Gazeteci yoksulluğu haber merkezlerini zayıflatıyor ve birlikte çalışabileceğimiz gazeteci sayısını azaltıyor” şeklinde vurguda bulunuyor.

Tunca Öğreten ise durumu farklı bir açıdan ele alarak, “Araştırmacı gazetecilik, özellikle siyasi baskı ve kutuplaşma yüzünden zorluklarla karşılaşmaktadır” demekte. Ekonomik zorlukların yanı sıra azalan kaynaklar da, araştırmacı gazeteciliğin gelişimine engel teşkil etmektedir. Öğreten, “Hangi siyasi görüşten haber akışı sağlanıyorsa, gazeteciler o yönde bilgilendiriliyor ve bu durum haberciliğin tarafsızlığını zedeliyor” ifadelerini kullanıyor. Ayrıca, Türkiye’de açık veri elde etmenin neredeyse imkânsız olduğunu da ekliyor: “Bu veri gizliliği, araştırmacı gazeteciler için doğru bilgi ve verilere ulaşmayı oldukça zorlaştırıyor.”

Freelance Gazeteciliğin Sınırları

Son yıllarda serbest çalışma yöntemlerinin yaygınlaşması gazetecilere bir kasvetten kurtulma ve ifade özgürlüğü sunsa da, aynı zamanda derinlemesine çalışma fırsatlarını sınırlıyor. Eroğlu, “Deneyimli gazeteciler gelir kaynakları sayesinde telif hakkı pazarlığı yapabiliyor, ancak genç gazetecilerin böyle bir şansı yok” diyor. Öğreten ise bu durumu aşmak için saha çalışması yapmaya özen gösterdiğini ifade ediyor. “Farklı insanlarla iletişim kurarak ve bağımsız yöntemlerle bilgi toplamak suretiyle araştırmacı gazetecilik yürütüyorum. Şayet belgeleri kendi yöntemlerimle elde edemiyorsam, o konuyu haberleştirmiyorum,” diyor.

Bu zorlu şartlar altında gazeteciler farklı stratejilerle direniş göstermekte. Eroğlu, “Toplumdan gizlenmiş bilgileri açığa çıkarmaya çalışıyoruz” diyor. Araştırmalarını yürütürken standartları belirlemek, doğru ekipleri oluşturmak ve uygun yayıncıyı seçmek için çaba harcıyorlar.

Türkiye’de araştırmacı gazetecilik, ekonomik, yapısal ve politik engellemelere karşın var olma savaşı veriyor. Kimi zaman serbest üretimle, kimi zaman dayanışmayla ve kimi zaman da inatla. Coşkun’un belirttiği gibi, “haber bir zamanlar kıymetliydi.” Yeniden haberi kıymetli kılmak, araştırmacı gazeteciliğin belki de en önemli hedefidir.

Etiketler: araştırmacı gazetecilik, gazetecilik, medya

“`